Do Karczmiska

Ścieżka ma około 2,8 km długości i prowadzi przez niezwykle zróżnicowany teren, zajęty m. in. przez malownicze śródleśne łąki. Wędrując ścieżką, zobaczymy podmokłe lasy w obszarze ochrony ścisłej ,,Cyganka” z wiekowymi dębami i leżącymi na ziemi wykrotami, a na skrajach łąk pierwsze pokolenie lasu wkraczające na tereny otwarte. Na ostatnim przystanku poznamy potęgę huraganu, ale zanim to nastąpi, wiele innych miejsc da świadectwo wyjątkowej żywotności natury.

 

1. Sukcesja lasu

dokarczmiska1

Sukcesja zbiorowisk roślinnych jest naturalnym procesem przemian rozwojowych, którym ulega roślinność – warunkiem jest brak ingerencji człowieka. Proces jest powolny i polega na zastępowaniu w danym miejscu jednych zbiorowisk roślinnych przez inne. W tym miejscu sukcesja rozpoczęła się z chwilą objęcia Uroczyska Paśniki ochroną ścisłą i zaprzestania użytkowania łąk. Za kilkadziesiąt lat będzie tu rósł wysokopienny drzewostan jednak do wykształcenia się pełnego zbiorowiska leśnego potrzeba 100 i więcej lat. Wraz ze zmianami roślinności przemianie ulega także świat zwierząt, w tym ptaków. Przykładowo gdy las zaczyna zajmować łąki czy turzycowiska, z biegiem czasu zanikają gatunki ptaków typowe dla terenów otwartych, a na ich miejscu pojawiają się  gatunki typowe dla zarośli.

2. Jałowce

dokarczmiska2

Jałowiec pospolity odgrywa niezwykle ważną i pozytywną rolę  w lesie. Występuje na terenie całej Polski wliczając w to także niższe położenia górskie. Ma niewielkie wymagania siedliskowe, dobrze znosi niskie temperatury oraz niedostatek substancji mineralnych i wody w glebie. Jest pierwszą rośliną drzewiastą, a jednocześnie jednym z pierwszych gatunków roślin pojawiających się na samoutrwalających się wydmach nizinnych. Umożliwia mu to niezwykle silnie rozwijający się system korzeniowy sięgający do 4 metrów w głąb gleby. Jałowiec daje niezwykle obfity opad igliwia, co bardzo korzystnie wpływa na glebę. Staje się również zabezpieczeniem przed osuwaniem się wydm. Występuje najczęściej w postaci krzewu, rzadziej drzewa. Aromatyczny dym z gałązek jałowca jest najlepszy do wędzenia wyrobów mięsnych. Najokazalszy jałowiec w Kampinoskim Parku Narodowym rośnie w miejscowości Korfowe koło Kampinosu. Zwany jest Jałowcem Królewskim.

3. Obszar ochrony ścisłej „Cyganka”

dokarczmiska3

Obszar ochrony ścisłej „Cyganka” został utworzony w 1977 r. i ma powierzchnię 99,34 ha. W jego granicach znajdują się bardzo zróżnicowane zbiorowiska roślinne – bory sosnowe, grądy, łęgi, a nawet fragmenty turzycowisk. Objęcie obszaru ochroną ścisłą sprzyja nieskrępowanemu rozwojowi naturalnych procesów przyrodniczych. Lasy mieszane i liściaste w stabilnych, pozbawionych klęsk żywiołowych warunkach przechodzą trwające kilkaset lat fazy rozwojowe, z czego najdłużej trwa faza dojrzałości, zwana optymalną. W Kampinoskim Parku Narodowym ochroną ścisłą objęto 22 obszary, o łącznej powierzchni 4636 ha, co stanowi 12% powierzchni parku. W obszarze ochrony ścisłej „Cyganka” żyją łosie, dziki i liczne ptaki, m.in. dzięcioły (duży, czarny i średni), drozdy, myszołowy, jastrzębie. Do niedawna gnieździł się też bocian czarny.

4. Brzoza ciemna

dokarczmiska4

Brzoza ciemna (czarna) to gatunek endemiczny. Występuje tylko w Polsce południowej, centralnej i zachodniej oraz krajach ościennych – w Czechach (na Morawach), Słowacji i zachodniej Ukrainie. W naszym kraju znajduje się kilkaset egzemplarzy tego gatunku co sprawia, że Polska jest w tym zakresie całkowitym liderem. Bardzo cennymi składnikami flory KPN są także gatunki reliktowe, będące pozostałością po panujących w przeszłości innych warunkach klimatycznych. Są to m.in. relikty epoki polodowcowej (chamedafne północna, zimoziół północny, wierzba borówkolistna) oraz relikty pontyjskie (wiśnia kwaśna i wężymord stepowy).

5. Naturalna przebudowa drzewostanu

dokarczmiska5

Przebudowa drzewostanów puszczańskich należy do pierwszoplanowych zadań ochrony czynnej w Kampinoskim Parku Narodowym. Na miejscu wyrąbanych (podczas zaborów i obu wojen światowych) wielogatunkowych drzewostanów mieszanych i liściastych wprowadzono monokultury sosnowe. Zdarza się, że przyroda sama naprawia wyrządzone jej szkody. Przykładem jest młody las dębowy z domieszką innych gatunków liściastych (brzozy, lipy i grabu), który wyrósł pod koronami sosen. Tam gdzie nie ma ochrony ścisłej pozostaje odpowiednia pielęgnacja istniejących już drzewostanów. Nie wszędzie naturalne warunki sprzyjają autoregeneracji zespołów leśnych. Często konieczne jest wtedy podsadzanie deficytowych gatunków drzew, czy usuwanie drzew niepożądanych i zastępowanie ich gatunkami właściwymi dla danego siedliska.

6. Ols i łęg

dokarczmiska6

Znajdują się tu dwa współbytujące i nawzajem przenikające się zbiorowiska leśne: ols bagienny i przystrumykowy łęg jesionowo-olszowy. Ols (inna nazwa to oles lub olszyna) – las olchowy (olszowy) porastający bagienne siedliska, o okresowo wysokim poziomie wody stojącej i różnej żyzności, ma zwykle charakterystyczną kępową strukturę runa: na kępach wokół szyi korzeniowej olszy rosną gatunki borowe, a w dolinkach przynajmniej okresowo wypełnianych wodą – rośliny bagienne. Olsy są zazwyczaj trudno dostępne, głównie ze względu na podmokły grunt. Poziom wody sięga od kilku do kilkudziesięciu centymetrów. Są to najczęściej wody stojące, rzadziej wolno płynące. Łęg jesionowo-olszowy (Fraxino-Alnetum) to zespół leśny należący do lasów wilgotnych, kształtujący się w lekko zabagnionych dolinach cieków. Wyróżnia się współwystępowaniem gatunków charakterystycznych dla żyznych lasów liściastych z klasy Querco-Fagetea oraz lasów bagiennych z klasy Alnetea glutinosae, szuwarowych i łąkowych. Warstwę drzew tworzą olsza czarna (zwykle dominująca) oraz jesion wyniosły.

7. Strumień

dokarczmiska7

Jesteśmy nad strumieniem, który jest jednym z niewielu zachowanych w Puszczy Kampinoskiej cieków o naturalnie ukształtowanym korycie. Odwadnia on podmokłe obszary uroczyska Paśniki, położone na północ i północny zachód od Truskawia. Charakteryzuje się bardzo zmiennym poziomem wody. Na wiosnę i po dużych opadach rozlewa się szeroko, natomiast w połowie lata strumień zanika całkowicie. Jest dopływem Kanału Zaborowskiego, który odprowadza wody z południowo-wschodniej części Puszczy Kampinoskiej do Łasicy. W połowie XIX w. rozpoczęto osuszanie bagien aby udostępnić je dla rolnictwa. Do lat 70 XX w. wybudowano ok. 135 km kanałów podstawowych i niezliczoną liczbę kanałów doprowadzających i rozprowadzających. Małe cieki są miejscem życia, rozrodu lub zdobywania pokarmu wielu zwierząt, m.in. płazów (ropuchy szarej, traszki zwyczajnej, żab zielonych), gadów (zaskroniec), oraz jedynego europejskiego jadowitego ssaka – rzęsorka rzeczka.

8. Uroczysko „Przy lipie”

dokarczmiska8

Nazwa uroczyska pochodzi od lipy drobnolistnej, która tu rosła, a właściwie rośnie nadal. Lipy łatwo próchnieją w sędziwym wieku. W tym wypadku próchno nie objęło od razu całego drzewa. Zanim lipa uległa całkowitemu spróchnieniu, w odziomkowej części rozwinęła pędy odroślowe, które z czasem utworzyły odrębne pnie. Obecność tego gatunku świadczy o żyzności południowych i wschodnich zboczy wydm kampinoskich, na których w naturalnych warunkach tworzą się lasy liściaste – najpierw dąbrowy świetliste, potem często – jak tu – grądy wysokie. Z martwymi lub obumierającymi drzewami związana jest specyficzna i liczna grupa organizmów – ponad 1000 gatunków grzybów, kilkaset gatunków owadów i wiele innych bezkręgowców. Organizmy te, mające związek ze starymi stadiami sukcesyjnymi lasu, należą do najbardziej zagrożonych form życia na Ziemi. To dla nich ostoją są obszary ochrony ścisłej KPN.

9. Karczmisko

dokarczmiska9

Nazwa tego miejsca pochodzi od istniejącej w XIX w. na rozstaju dróg karczmy Niepust. Ówcześnie w tej części Puszczy Kampinoskiej było kilka karczm, wzniesionych przy traktach wiodących z okolic Zakroczymia, Sowiej Woli i Głuska w stronę Warszawy. Na wyszynku alkoholu bogacił się kto mógł. Swoje karczmy miały lasy rządowe, mieli dziedzice, były karczmy żydowskie, a dochód z niektórych z nich dorównywał zyskom otrzymywanym z gospodarki leśnej. W karczmach i oberżach ludność wiejska piła gorzałkę i piwo, odbywały się tańce i hulanki. Zatrzymywali się także w nich pierwsi turyści zwiedzający Puszczę Kampinoską.