Wokół „Bieli”

Ścieżka ma ok. 4,3 km długości. Prowadzi przez obszar o niezwykle zróżnicowanej rzeźbie terenu. Wspina się na pięknie ukształtowany wał wydmowy o jednym z największych przewyższeń w KPN mierzącym ponad 20 m wysokości względnej. Podczas wędrówki zobaczymy także zróżnicowane zbiorowiska leśne: bory sosnowe z fragmentem starodrzewia w obszarze ochrony ścisłej „Wilków”, brzeziny, lasy olchowe i zarośla wierzbowe, które stanowią początkowe stadium sukcesji lasu.

1. Obszar Ochrony Ścisłej „Biela”

wokolbieli1

Ten obszar jest jednym z mniejszych obszarów ochrony ścisłej w Kampinoskim Parku Narodowym. Został utworzony w 1977 roku w celu ochrony naturalnie wykształconych w zagłębieniu międzywydmowym zbiorowisk nieleśnych na torfowiskach niskich i przejściowych. Powstanie i trwanie torfowiska zależy od wilgotności terenu. Niestety, jednym z podstawowych problemów ochrony przyrody Kampinoskiego Parku Narodowego jest obniżanie się poziomu wód gruntowych i powierzchniowych. Efekt postępującego przesuszenia terenu widoczny jest również w obszarze ochrony ścisłej ,,Biela’’. W ciągu ostatnich kilkunastu lat kilkukrotnie wybuchały tu pożary – ostatni w 2007 roku. Na szczęście wszystkie zostały ugaszone w zarodku i nie spowodowały poważnych strat.

2. Mogiła żołnierska

wokolbieli2

Puszcza Kampinoska była świadkiem wielu tragicznych wydarzeń związanych z historią Polski. Najwięcej widocznych śladów pozostawiła II wojna światowa. Szlak wojsk kampanii wrześniowej naznaczony jest mogiłami tysięcy poległych żołnierzy. Zostali oni pochowani na wojennych cmentarzach w Granicy, Lesznie, Kwirynowie, Laskach, Kiełpinie. Istnieje także wiele samotnych mogił rozsianych po całej Puszczy. Przy jednej z nich właśnie się znajdujemy. Przez okres okupacji niemieckiej  Puszcza Kampinoska była schronieniem i miejscem szkolenia żołnierzy Armii Krajowej. Partyzanci z oddziału ,,Rzeczpospolita Kampinoska” przez dwa miesiące nieśli pomoc walczącej Warszawie. Widoczne natomiast w pobliżu okopy pochodzą z okresu I wojny światowej.

3. Wydmy

wokolbieli3

Wydmy są nieodłącznym elementem krajobrazu Puszczy Kampinoskiej, tworząc jeden z najlepiej zachowanych w Europie kompleksów wydm śródlądowych. Powstały dzięki działalności wiatru w zimnym i suchym klimacie w okresie 14700- 10900 lat temu. Aby wydmy mogły się zachować do naszych czasów musiały zostać utrwalone przez roślinność. Obecnie klimat nie sprzyja budowaniu wysokich wydm. Raczej powoduje ich niszczenie i rozsypywanie się nagromadzonego od tysiącleci piasku. Dlatego wchodzenie na wydmy, wdrapywanie się po ich stromych stokach, a zwłaszcza jazda rowerami górskimi powodują wyrywanie delikatnych roślin i odsłanianie piasku, a w konsekwencji niszczenie wydm.

4. Sosny

wokolbieli4

Ze względu na swoją bardzo dużą plastyczność sosna zwyczajna jest gatunkiem, który posiada zdolności przystosowawcze do skrajnie różnych warunków siedliskowych. Na suchych, piaszczystych glebach wytwarza silny, sięgający 5 metrów w głąb ziemi palowy system korzeniowy, dzięki czemu może czerpać wilgoć nawet z gleb ubogich w wodę. Kampinoskie sosny osiągają wysokość do 30 metrów i dożywają 200-250 lat. Z powodu trudnych warunków, w jakich rosną sosny mają bardzo wąskie przyrosty roczne, jednak mają twarde, sprężyste i bogate w żywicę drewno. Te właściwości sprawiły, że sosna kampinoska była ceniona na krajowych i zagranicznych rynkach drzewnych.

5. Obszar Ochrony Ścisłej „Wilków”

wokolbieli5

Jest trzecim co do wielkości obszarem ochrony ścisłej w Kampinoskim Parku Narodowym. Został utworzony w 1959 r. w celu ochrony fragmentów starodrzewu z okazałymi egzemplarzami tzw. sosny masztowej, w przeszłości wysoko cenionej na rynkach drzewnych. Obecnie te cenne okazy nie są już zagrożone wycięciem i stanowią prawdziwy skarb mazowieckiej przyrody, służąc za naturalny bank genów dla przyszłych pokoleń kampinoskich sosen. Obszar ochrony ścisłej ,,Wilków” chroni również kompleks połączonych wydm parabolicznych i imponującą grzędę brzeżną nad Starą Dąbrową i Górkami, o największej w Parku względnej wysokości (do 30m). Chroniony obszar jest także ostoją wielu gatunków zwierząt tj. łosia, jelenia szlachetnego czy rysia.

6. Rośliny chronione

wokolbieli6

Przed nami duży płat widłaka jałowcowatego. Obecnie w Polsce występuje 9 gatunków widłaków i wszystkie objęte są ochroną gatunkową. W Kampinoskim Parku Narodowym wyróżniamy pięć z tych gatunków. Są nimi: widłak jałowcowaty, goździsty, spłaszczony, wroniec widlasty oraz widłaczek torfowy, przy czym liczniejsze są te pierwsze. W ochronie przyrody bodźcem do objęcia rośliny opieką prawną jest także troska o jej zachowanie dla badań naukowych i edukacji. Lista chronionych roślin obejmuje gatunki w skali całego kraju. Po opracowaniu lokalnej listy okazało się, że w Kampinoskim Parku Narodowym występuje ok. 130 gatunków roślin, które wymagają ochrony ze względu na rzadkie występowanie, chociaż wiele z nich nie widnieje na liście krajowej.

7. Świerki

wokolbieli7

Rosnące tutaj kępy świerków zostały posadzone kilkadziesiąt lat temu. W Puszczy Kampinoskiej świerk nie występuje w stanie naturalnym, gdyż przez całą środkowa Polskę ciągnie się tzw. pas bezświerkowy. Mimo wielu prac na temat powstania w Polsce pasa bezświerkowego, sprawa jest nadal sporna i niewyjaśniona. Świerk jest gatunkiem bardzo odpornym na mrozy, dlatego występuje zarówno w piętrze regla górnego (np. w Tatrach dochodzi do 1600 m), jak i w tajdze za kołem podbiegunowym. Jest gatunkiem cienioznośnym, ale do prawidłowego rozwoju wymaga wilgotnego powietrza i świeżej gleby. W optymalnych warunkach na nizinach dorasta do 45 m. wysokości i żyje do 250-300 lat. Innymi rodzimymi gatunkami iglastymi występującymi w Puszczy Kampinoskiej oprócz panującej sosny są: jałowiec, cis i modrzew.

8. Brzozy

wokolbieli8

Widoczne wokół brzozy brodawkowate i omszone wyrosły tu samorzutnie, a dokładnie wskutek sukcesji ekologicznej. W przeszłości miejsce to zajmował las, który pod koniec lat 70. XX w. zniszczyła wichura. Brzozy są gatunkami pionierskimi i jako pierwsze pojawiają się na nieużytkowanych łąkach, pastwiskach, pozostawionych pożarzyskach. Na gruntach porolnych stanowią przedplon stwarzający warunki do rozwoju innych roślin drzewiastych. Nie są długowieczne, żyją do 120 lat. Rzadko tworzą lite drzewostany, występują jako domieszka. W lasach sosnowych są sadzone wzdłuż dróg, tworząc pas izolujący dla zagrożonych pożarami upraw i młodników. Od białych pni brzóz pochodzi nazwa biele, którą w wielu rejonach kraju określa się tereny bagienne, a tutaj nazwano tak uroczysko. W Puszczy Kampinoskiej występują trzy rodzaje brzóz: brodawkowata, omszona oraz ciemna.

9. Olszyna

wokolbieli9

Drzewostan, przy którym się znajdujemy został przesadzony w latach 50. XX w. na powierzchni po wiatrołomie. Do dzisiaj widoczne są ślady rabat, na których była sadzona olsza czarna. Olsza jest obok sosny najważniejszym gatunkiem lasotwórczym Puszczy Kampinoskiej. Żyje około 100-120 lat i osiąga wysokość do 25-30 m. Jest dobrze przystosowana do życia na glebach wilgotnych i bagiennych. U podstawy pnia rozwija odrośla, które po ścięciu lub obumarciu głównego pnia przejmują jego rolę. Tworzy dwa bardzo ważne zbiorowiska leśne: olsy typowe i olsy jesionowe (łęgi). Pierwotnie olszyny porastały większość terenów bagiennych, jednak w następstwie wyrębów i karczowania lasu oraz prowadzonych od XIX w. melioracji znaczne połacie olsów zostały osuszone i zamienione na użytki rolne. Również na skutek obniżania się poziomu wód gruntowych w drugiej połowie XX w. wiele lasów bagiennych uległo przesuszeniu i przekształceniu w lasy o charakterze grądowym. Także i tutaj rosnący las jest zbiorowiskiem zdegradowanym i przesuszonym.